Ο εξάντας είναι ένα όργανο που μετρά την γωνία μεταξύ δύο ορατών σημείων. Στην αστροναυτιλία χρησιμοποιήται συνήθως για την μέτρηση της γωνίας που σχηματίζεται μεταξύ ενος ουράνιου σώματως (αστέρα ή πλανήτη) και του ορίζοντα της θαλασσας.

Στο παρακάτω σχήμα με πορτοκαλί βέλη συμβολίζονται οι ακτίνες του ηλίου (ή οποιουδήποτε ουράνιου σώματος). Με τον κύκλο συμβολίζεται η σφαιρική γή. Πάνω στον κύκλο έχουμε σημειώσει δύο σημεία: το “ΑΝ” για τον άνθρωπο που κάνει την μέτρηση και το “ΑΣ” για το σημείο όπου το αστρικό σώμα βρίσκεται κατακόρυφα προς τα πάνω. Αν το ουράνιο σώμα είναι πάρα πολύ μακριά (μακρύτερα από ότι στο σχήμα) τότε οι ακτίνες τείνουν να είναι σχεδόν παράλληλες σε διαφορετικά σημεία της γής.

Στο σημείο “ΑΝ” κάποιος κάνει μια μέτρηση γωνίας του ήλιου και ορίζοντα και βρήσκει τη γωνία \(α=60^ο\) μοίρες. Η γωνία μεταξύ του ορίζοντα και της κατακόρυφης ευθείας είναι \(90^ο\) άρα η γωνία \(β\) στο σχήμα είναι \(β = 90^ο - α = 90^ο - 30^ο = 60^ο\)

Οι γωνίες \(β\) και \(β’\) είναι ίσες. Συνεπώς ο άνθρωπος που έκανε την μέτρηση στο σημείο \(‘ΑΝ’\) βρίσκεται σε απόσταση 30 μοιρών από το σημείο ‘ΑΣ’. Αν ξέρουμε που είναι το σημείο ‘ΑΣ’ μπορούμε να σχεδιάσουμε στην υδρόγειο έναν κύκλό πάνω στον οποίο βρισκόμαστε.

Επαναλαμβάνουμε την διαδικασία με άλλο ουράνιο σώμα και σχεδιάζουμε ένα νέο κύκλο. Ο νέος κύκλος τέμνει τον προηγούμενο σε δύο σημεία. Βρισκόμαστε σε ένα από αυτά τα δύο σημεία τομής.

sextant-angles

Ο παραπάνω υπολογισμός αγνοεί κάποια σφάλματα λόγω διάθλασης. Επίσης απαιτεί χρήση υδρόγειου σφαίρας κατά προτίμηση σε μεγάλο μέγεθος. Στην πράξη όταν κάνουμε αστροναυτιλία η διαδικασία μπορεί να γίνει λίγο διαφορετική ώστε να έχουμε μεγαλύτερη ακρύβεια και να αποφύγουμε την χρήση σφαίρας.